***

Mars to oczywiście rzymski bóg, nie grecki. Musiałam odejść więc od jakichkolwiek skojarzeń z moim dawnym Aresem. Inny klient, inna moneta, inna seria. Oto więc trzecia moneta z serii zaprojektowanej dla Mennicy Gdańskiej, a inspirowanej kompozycjami mniej lub bardziej znanych dzieł sztuki. Patrz Jowisz i Ingres oraz Bellona z kompozycją zaczerpniętą z malowidła Sándora Wagnera. Zapożyczenia w tej serii monet są oczywiście jak najbardziej świadome i celowe. Oto kwintesencja tego, jak wygląda proces budowania ikonografii projektu. Nic nie jest proste, a czasem zwykłe oczywiste sceny mają drugie dno.

Postać Marsa (ruch, zamachnięcie bronią) inspirowana jest dziewiętnastowiecznym dziełem Edmunda Hofmanna Herakles zabijający Hydrę – rzeźbą zdobiącą elewację pałacu Hofburg, tuż przy wejściu od strony pięknego placu św. Michała w Wiedniu. Przy jednej z bocznych ulic odchodzących od tegoż placu znajduje się inna grupa rzeźbiarska: fontanna Siły Morza (Die Macht zur See). To do upadłego olbrzyma, jednej z rzeźb tej fontanny nawiązuje postać upadającego pod marsowymi ciosami wojownika. Mars to bezwzględny zwycięzca, który depcze pokonanego. Ma zbroję rzymskiego dowódcy. Pokonany to Kartagińczyk o nieco zapóźnionym w stosunku do czasów rzymskich uzbrojeniu greckim z czasów wojen punickich. Może to sam Hannibal Barkas ulegający rzymskiej potędze?

Po lewej stronie monety, za główną sceną: Pallor i Pavor – potworni towarzysze Marsa. Ubrani są w rzymskie zbroje, ale jeden z nich jest prawie kościotrupem, drugi ma wyraz twarzy przypominający postać ze słynnego obrazu Edvarda Muncha Krzyk. Pallor i Pavor mają oczywiście, jak wszystko w rzymskiej mitologii, swoje greckie odpowiedniki: Dejmos to syn greckiego boga wojny – Aresa i uosobienie trwogi, a jego brat Fobos, to uosobienie strachu. To samo uosabiają Pallor i Pavor.

Po prawej stronie rewersu: collumna bellica. Przy kolumnie stóp świątyni Bellony na Polu Marsowym w Rzymie wypowiadano wojny rzucając włócznią (patrz szczegółowy opis przy rysunku awersu Belllony). Na projekcie monety Mars, na kolumnie Bellony umieściłam popiersie kobiety. To alegoria Wojny, zwana czasem Belloną – rzeźba australijskiego twórcy Bertrama Mackennala, podarowana przez niego Australii w 1920 roku, jako hołd żołnierzom ANZAC (austarlijskim i nowozelandzkim żołnierzom korpusu walczącego na frontach I Wojny Światowej). W rzeczywistości rzeźba powstała prawdopodobnie około roku 1906, jeszcze przed I WŚ i odnosiła się do wojen burskich w Afryce, niemniej jednak wyraz twarzy czy to zatem alegorii Wojny, czy to Bellony jest dość wymowny. To nie twarz groźnej kobiety lecz raczej zmartwionej, czekającej, niespokojnej, a może zrozpaczonej… matki?

I na koniec awers. Tu rekonstrukcja świątyni Marsa Mściciela na Forum Augusta w Rzymie. Przed świątynią, zupełnie przekornie, umieściłam rzeźbę Aresa Ludovisi (Aresa, nie Marsa!), rzymską kopię greckiego zaginionego oryginału autorstwa być może Lizypa lub Skopasa, znajdującą się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Rzymie. Czy rzeźba ta mogła się znajdować przed starożytną świątynią Marsa? Raczej nie. 🙂

***

Freja to przepiękna nordycka bogini miłości, płodności i wegetacji. Jej atrybutem był złoty naszyjnik z bursztynów – Brisingamen. Wykonały go dla bogini krasnoludy ze Svartalfheimu, nordyckiej krainy karłów. W ramach rekompensaty Freja musiała oddać się każdemu z nich.

Bogini towarzyszyły dwa białe koty.

Od imienia tej bogini w językach germańskich mamy nazwę piątego dnia tygodnia (dzień Frei): Friday w angielskm, Freitag w niemieckim, czy w szwedzkim – fredag.

***

Szósta moneta w serii po Aresie, Posejdonie, Hefajstosie, Apollu i Zeusie.

Na początku serii starałam się dość dokładnie trzymać historii. Stroje, jak i uzbrojenie, zwłaszcza Aresa i Hefajstosa są bliższe rzeczywistości historycznej. Ale im dłużej rysuje tę serię, tym bardziej puszczam wodze fantazji. Okręt, czy Tryton w Posejdonie trzymają się przysłowiowej „kupy”, ale trójząb już nie. Teraz już rysowane przeze mnie stroje są coraz mniej historycznie poprawne, wazy nie mają superdokładnych kształtów rodem ze starożytnej Grecji, ornamentyka staje się coraz bardziej eklektyczna… Niejeden historyk mógłby znaleźć sporo nieścisłości, ale licentia poetica zobowiązuje.

Dionizos vel Bachus to bóg uciech, płodności, wina i winorośli. Imprezował w towarzystwie satyrów i menad. Satyrów wyobrażano sobie jako pół ludzi, pół kozły. Na rewersie monety Satyr leje wino Sylenowi – najbardziej znanemu z satyrów, ale o nietypowym wyglądzie rubasznego otyłego, łysego faceta z końskimi uszami i ogonem. Sylen to bożek trzody, pasterzy, wegetacji i ekstatycznej radości, pijus. Sylen pije z naczynia, które raczej przypomina średniowieczny, niż grecki kielich. Dlaczego? Coraz więcej u mnie komiksu, a coraz mniej historii. 😉 Za Sylenem typowe greckie amfory do transportu wina. Przed nim złocony krater do mieszania wina z wodą. Na nim scena sympozjonu (gr. Συμπόσιον – wspólne picie) – w starożytnej Grecji to ten fragment uczty zarezerwowanej wyłącznie dla mężczyzn, który następował po głównym posiłku.

Sam Dionizos, młody piękniś leży na wielkim rogu obfitości obscenicznie wysuwając język, by połknąć winogrono. Drugą ręką niechlujnie rozlewa wino nie z rytonu (typowego naczynia w kształcie rogu do picia wina na libacjach ), a z płaskiej czary zwanej kyliksem.

W tle tańczą menady, albo wg tragedii Eurypidesa – bachantki. Ich postacie zapożyczyłam z własnego, niewykorzystanego nigdzie na żadnej monecie szkicu Kronosa, na którym okrutny tytan wyciąga rękę, by pożreć własne dzieci. W tle tańczące nimfy ukrywające maleńkiego Zeusa w becikach (szkic tu). Na tej monecie niewinne i opiekuńcze nimfy zmieniłam w wyznawczynie kultu Dionizosa.

***

Jakże byłam podekscytowana, gdy zadzwonił do mnie Łukasz Rosanowski, właściciel Mennicy Gdańskiej, z propozycją narysowania serii monet ilustrujących znaną sagę Andrzeja Sapkowskiego o Geralcie z Riwii! Wiedziałam, że to ogromne wyzwanie! Z Łukaszem przeprowadziliśmy bardzo długie rozmowy, ustalając przez telefon najdrobniejsze szczegóły projektu. Projekt nie mógł nawiązywać ani do polskiej, dość dawnej już, filmowej ekranizacji Wiedźmina, ani do znanej gry. Miał bazować wyłącznie na tekście książki. Podkreślę, że projekt monety „Ostatnie życzenie” powstawał w roku 2019 i jej emisja miała miejsce jeszcze przed premierą słynnego serialu Netflixa.

Pierwsza moneta w serii musiała nadać charakter i ramy graficzne całej serii. Na małym krążku należało streścić nie tylko pierwszy tom cyklu, ale w pewnym sensie rozpocząć ilustrowaną opowieść, która wybita w metalu na kolejnych monetach miała mieć swoją ciągłość, spójny charakter i logikę zgodną z książką.

Przygotowanie do projektu to u mnie oczywiście podstawa. „Ostatnie życzenie”, a zwłaszcza tytułowe opowiadanie przeczytałam kilka razy. Robiłam notatki: miecz Geralta musiał być półtoraręczny (umożliwiający walkę nie tylko jedną ręką, ale i oburącz) i mieć karbowaną rękojeść. Zgodnie z opisem w książce. Musiałam odejść też od spopularyzowanego wizerunku Geralta uczesanego na gładko i z włosami „filmowo” spiętymi w kucyk. I na pewno nie mógł on chodzić z dwoma mieczami na plecach! „Książkowy” wiedźmin nie nosił na plecach dwóch mieczy! Jeden, rzeczywiście wisiał mu na plecach na rzemyku przerzuconym na ukos. Ale drugi, ten srebrny, przytroczony był do konia. Wiedźmin ubrany był w skórzany kubrak sznurowany na ramionach i pod szyją. Płaszcz zarzucał na ramiona. W przeciwieństwie do swojego przyjaciela Jaskra, nie był pięknisiem. Wyobraziłam go sobie, jako „surowego”, silnego faceta z niechlujnie rozwianymi włosami, spiętymi przepaską na czole.

W rysowaniu wspierał mnie mój mąż, który jest fanem pióra Andrzeja Sapkowskiego. Krytycznym i wnikliwym okiem znawcy tematu oceniał wszystkie moje szkice. Oprócz egzemplarza papierowego z naszej domowej biblioteczki, kupiłam wersję e-book sagi, by szybciej móc wyszukiwać potrzebne opisy i fragmenty książki. Projekt monety musiał być wierny tekstowi. Mąż czuwał ;).

Projekt monety „Ostatnie życzenie” nie jest po prostu byle wybraną jakąś sceną z książki. Nie byłabym sobą ;). Rewers jest kompilacją dwóch różnych scen. To sceny symultaniczne mieszczące się na jednym planie: 1) Jaskier traci głos, Geralt (broniąc przyjaciela) walczy z Dżinem, trzymając w ręku pieczęć z dziewięcioramienną gwiazdą (nie mylić ze znakiem Aard), 2) jednocześnie z tym samym dżinem, gdy za nią otwiera się portal, mierzy się czarodziejka Yennefer trzymająca w obu rękach kulę z pentagramem. W książce, obie te sceny nie dzieją się jednocześnie, ale na monecie tak. Tłem obydwu scen jest zamek w Cintrze. Sceny symultaniczne w jednej kompozycji to oczywiście żadna nowość. Znamy je choćby ze średniowiecznego malarstwa i średniowiecznych malowanych żywotów świętych…

Wiedźmin rzucił się, by odciągnąć Jaskra leżącego bez ruchu. W tym momencie jego palce natrafiły na zagrzebany w piasku okrągły przedmiot.

Była to mosiężna pieczęć ozdobiona znakiem złamanego krzyża i dziewięcioramiennej gwiazdy.

Andrzej Sapkowski, Ostatnie życzenie (opowiadanie tytułowe).

Wokół krawędzi awersu widzimy stałe elementy, które będą powtarzać się na każdej monecie w serii: ornamentalny pierścień z wiedźmińskim ornamentem ze smokami (w stylu celtyckim), trzy miecze wiedźmińskie (dwa Geralta i jeden Ciri – wszystkie trzy zgodne z opisem w książce), medalion Geralta z wilkiem oraz medalion Yennefer czyli gwiazda obsydianowa z diamentami.
Wewnątrz stałego pierścienia ilustracja zmieniająca się na każdej kolejnej monecie. Tu sala tronowa Cintry. To tu Pavetta, córka Calanthe, a przyszła matka Cirilli, krzykiem rozwaliła wszystko w komnacie, by postawić na swoim i móc poślubić Jeża. Herb Cintry zwieńcza widok na salę tronową.

***

Miecz Przeznaczenia

„Miecz przeznaczenia”, uszlachetnienia: złocenie i wstawka 3D (kielich), emitent: Niue 2020.

***

Rewers: we wnętrzu dębu Eithné, królowa Brokilonu, podaje Ciri do wypicia kielich z Wodą Brokilonu, przyniesiony przez driadę Braenn (na drugim planie). W tle scena symultaniczna: Geralt broni Ciri, walcząc na polanie Brokilonu z wijem (skolopendromorfem).

Pierwotny szkic zakładał zupełnie inną scenę: driada-łuczniczka wraz z Geraltem bronią Ciri przed skolopendromorfem. Ciri siedzi schowana w krzakach.

Na awersie: po prostu Brokilon.

***

Krew Elfów

„Krew Elfów”, uszlachetnienia: złocenie w kolorze czerwonym i drewniana wstawka, emitent: Niue 2022.

***

Prace nad koncepcją tomu 3. trwały aż 9 miesięcy. To był bardzo trudny „odcinek”. Powstało około 10 szkiców tej monety. Zmieniały się koncepcje. W końcu stanęło na scenie, w której Geralt, w obronie Ciri, tnie mieczem elfkę Scoia’tael. Elfka w charakterystycznej czapce z ogonem wiewiórki. Elfka pada na kolana.

– Aelirenn… – zajęczała rozdzierająco elfka, osuwając się na klęczki. Zanim upadła na twarz, zdążyła krzyknąć jeszcze raz. Głośno, przeciągle, rozpaczliwie.

– Shaerraweeeeedd!!!

Andrzej Sapkowski, Krew Elfów.

Ciri, ucząca się wiedźmińskiego fachu na krótko ścięte włosy, a w klapie białą różę, którą nie tak daleką chwilę wcześniej zerwała z różanego krzewu Shaerrawedd. Na drugim planie scena symultaniczna: wściekły Yarpen Zigrin tnie toporem czarnobrodego krasnoluda – tego, który chwilę wcześniej zabił jego brata, a którego ciało widzimy nieopodal. W tle nadciągające Scoia’tael, a dalej na horyzoncie – spalone domy.

Najsłabszym – moim zdaniem – elementem wybitej już monety jest niestety koło wozu jako drewniana wstawka. Wyszła ona mało filigranowo i odstaje swoją topornością od pełnego biżuteryjnych szczegółów rewersu. Do tego niewybrane z szpary między szprychami nie wyglądają naturalnie. Zapewne wstawka wydruk 3D byłaby tu lepsza. Szkoda…

Na awersie: zniszczony pałac elficki – Shaerrawedd, płyta z płaskorzeźbą Elireny, przywódczyni elfów zwanej Białą Różą z Shaerrawedd, oraz krzew różany, z którego kwiat zerwała Ciri. Na górze hipotetyczny herb Scoia’tael z wiewiórką.

***

Na tych trzech monetach niestety zakończyła się moja przygoda z wiedźmińskim cyklem. Czy kolejne monety oddają pierwotny zamysł scen symultanicznych i charakter rozpoczętej przeze mnie serii? Oceńcie Państwo sami.

***

Na jednej z kart Hortus Deliciarum, dwunastowiecznego dzieła Herrady z Landsbergu siedem postaci alegorii wpisano w rozetę przypominającą swą kompozycją witraż rodem ze średniowiecznych katedr. To alegorie siedmiu sztuk wyzwolonych. Pierwotnie moneta miała być singlem, wyobrażać siedem alegorii wpisanych w średniowieczną rozetę i nawiązywać do tej właśnie ilustracji. W trakcie prac projektowych pojawił się pomysł, by stworzyć siedem odrębnych monet z siedmioma alegoriami. Powstałaby jednak tym samym dość długa seria. Zaproponowałam, by temat siedmiu sztuk wyzwolonych rozdzielić tylko na dwie monety tworzące komplementarny duet: trivium i quadrivium. Na pierwszy „ogień” poszło quadrivium.

Siedem sztuk wyzwolonych, łac. septem artes liberales, to dyscypliny nauczania rodem ze starożytności, które stały się podstawą edukacji średniowiecznej Europy. Na owych siedem dziedzin składały się: trzy humanistyczne – na niższym poziomie, czyli trivium (gramatyka, retoryka i dialektyka) oraz cztery matematyczne – na wyższym poziomie, czyli quadrivium (arytmetyka, geometria, astronomia i muzyka). Tak, muzyka jest matematyczna, bowiem ma szalenie precyzyjny zapis nutowy. Dzięki quadrivium umysł człowieka mógł wznieść się na wyższy poziom – na poziom filozofii!

Na rewersie monety cztery alegorie Quadrivium patrzą na siebie wzajemnie. Geometria w prawej ręce (podpartej o sześcian) trzyma siatkę kuli. W lewej trzyma cyrkiel, a u jej stóp leży kątomierz. Arytmetyka liczy na kostkach Napiera (może niekoniecznie średniowiecznych, ale niech pozostanie to moją litentią poeticą), zaś u jej stóp leży abakus (wynaleziony przez starożytnych Egipcjan, a który rozwinęli potem Chińczycy). Muzyka gra na harfie, a o jej udo opiera się giterna. Astronomia trzyma w rękach astrolabium oraz pergamin z narysowanym układem słonecznym.

Awers jest po prostu stylizowany na średniowieczną rozetę.

Wszyscy słyszeliśmy o Dywizjonie 303, o słynnej polskiej jednostce lotnictwa myśliwskiego RAF w Wielkiej Brytanii. Dywizjon 303, mimo historycznych kontrowersji co do liczby zestrzeleń, uważa się za jedną z najlepszych jednostek lotniczych II Wojny Światowej. O wyjątkowej skuteczności bojowej Dywizjonu 303 i innych polskich jednostek wypowiedział się legendarny pilot, as lotnictwa brytyjskiego II Wojny Światowej – Douglas Bader. Sir Douglas Bader w wypadku lotniczym w 1931 roku stracił obydwie nogi. W 1939 roku, dzięki swej determinacji i mimo kalectwa, został przywrócony do czynnej służby lotniczej. Zmarł w 1982 roku i w tymże roku powstała fundacja jego imienia (Douglas Bader Foundation), założona przez jego rodzinę i przyjaciół, z których wielu latało z nim ramię w ramię w czasie lotów bojowych II WŚ. Fundacja wspiera (psychicznie, duchowo i finansowo) osoby niepełnosprawne, w tym oczywiście takie, które straciły kończynę/kończyny, by mogły – mimo niepełnosprawności – realizować swoje marzenia i cele zawodowe.

Projekt 1: Medal Douglas Bader Foundation Supermarine Spitfire 2022

W 2022 roku minęła 40. rocznica założenia Fundacji Badera. Z tej okazji Westminster Collection wybiło okolicznościowy medal Douglas Bader Foundation Supermarine Spitfire. Medal jest jednouncjowy (jest też wariant pięciouncjowy), oksydowany (postarzony), a na awersie ma wstawkę w postaci miniaturowego modelu odlanego z aluminium pochodzącego z prawdziwego Spitfire’a AB910 (Spitfire’y AB910 brały udział w desancie w Normandii).

Miałam przyjemność zaprojektować cały rewers tego medalu oraz przeprojektować tło awersu (do gładkiego w pierwotnym założeniu tła pod modelem 3D dorzuciłam linie – to uproszczona wizualizacja opływu powietrza wokół lecącego samolotu). Na rewersie są trzy ujęcia nurkującego i atakującego Spitfire’a Dywizjonu 222, w którego szeregach, jako dowódca lotów latał Douglas Bader. Wnikliwy znawca samolotów II WŚ na pewno zauważy, że Spitfire’y konstruowane w 1940 roku miały już cztery łopaty śmigła, a nie trzy. Ze względów czysto kompozycyjnych samolot na medalu ma tylko trzy łopaty, jakby to była wcześniejsza wersja Spitfire’a. Owszem, to nieścisłość historyczna, ale względy wizualne wzięły tu górę. Za to numery boczne samolotu są już rzeczywistymi numerami Dywizjonu 222. W tle za samolotami okręgi symbolizujące wir wytwarzany przez śmigło.

Film z prezentacją medalu tu.
Więcej o medalu na blogu i stronie Westminster Collection tu i tu.

***

A w tym wszystkim kapitan pilot Feliks Kulesza

W projekt medalu Spitfire włożyłam ogromne serce ze względów osobistych. Historia lotnictwa w czasie II Wojny Światowej jest mi bardzo bliska. Mój dziadek był pilotem, latał w RAF-ie i choć nie walczył w spektakularnych bitwach II Wojny Światowej (latał w jednostkach transportowych), to o nim myślałam, kiedy zabierałam się za projekt Spifire’a.

„Infantry wins battles, logistics wins war” [Piechota wygrywa bitwy, logistyka wygrywa wojny] – powiedział słynny amerykański generał I Wojny Światowej John Joseph Pershing.

W maju 1939 roku, tuż przed wybuchem wojny, w Bydgoszczy przy 4. Pułku Lotniczym powstał Wojskowy Ośrodek Spadochronowy. Szkolono w nim grupy desantowe (oficerów i podoficerów piechoty, saperów, żołnierzy łączności) do wykonywania na tyłach wroga zadań specjalnych. To był zalążek polskich wojsk powietrznodesantowych (potem znanych jako cichociemni). Mój dziadek, kapitan pilot Feliks Leon Kulesza był dowódcą eskadry transportowej. Latał na Fokkerach F.VII.

Info o WOS na przykład w Wikipedii albo na polska-zbrojna.pl.

Znalazłam na YT film z 1939 roku z ćwiczeniami polskich spadochroniarzy WOS. Może któryś z widocznych tam Fokkerów pilotuje mój dziadek?

We wrześniu ’39 wielu żołnierzy i inspektorów bydgoskiego ośrodka szkoleniowego zginęło lub dostało się do niemieckiej niewoli. Dziadek przeżył, choć po naszej rodzinie do dziś krąży opowieść o przysłanej mojej babci z Bydgoszczy do Brwinowa k/Warszawy koszuli dziadka. Była poprzestrzelana jak rzeszoto. Koszula znajdowała się w plecaku w samolocie gotowym do startu. Na szczęście, gdy zaatakowało Luftwaffe, dziadka w stojącym na lotnisku samolocie nie było.
Po przegranej kampanii wrześniowej, przez Rumunię, Bułgarię, Turcję, Maltę, Francję, Algierię, Maroko i Gibraltar, dziadkowi udało się dostać do Wielkiej Brytanii, gdzie został przeszkolony w pilotażu samolotów brytyjskich. W warszawskim Muzeum Wojska Polskiego, na ekspozycji stałej, można zobaczyć dziadka papierośnicę ze spisanymi w jej wnętrzu miejscowościami, które wyznaczają jego drogę do Wielkiej Brytanii od wybuchu wojny.

W drugiej połowie 1940 roku Brytyjczycy utworzyli polski oddział transportowy mający za zadanie przerzucanie samolotów z Takoradi na Złotym Wybrzeżu (obecnie Ghana) do Kairu (Egipt). Najpierw powstał Polish Detachment RAF Takoradi, ale potem przemianowano go na Polish Air Force Detachment RAF Middle East.
Słynna TAKORADI Route była gigantycznym przedsięwzięciem logistycznym II Wojny Światowej. W latach 1940-43 brytyjskie samoloty rozłożone na części przysyłano do Takoradi drogą morską w skrzyniach. W Takoradi je składano, a następnie przez Nigerię, Czad i Sudan leciały do Egiptu. Z Kairu wysyłano je na fronty Afryki Północnej i do Azji.

Tu można obejrzeć dokładną MAPĘ lotów z Takoradi oraz archiwalne zdjęcia z „rozpakowywania” samolotów: www.sixtant.net, www.ashigbey.com.

Dziadek trafił do Afryki w styczniu 1941 roku. W październiku kapitan pilot Feliks Kulesza, stopień RAF: Flight Lieutenant, nr wojskowy RAF: P-0628, miał przetransportować samolot Hawker Hurricane IIB (numer boczny BD 918) z Takoradi via Lagos, Kano, Maiduguri, Al-Dżunajna, Al-Faszir i Chartum do Kairu. Z powodu złych warunków atmosferycznych między Lagos a Kano odłączył się od konwoju i zgubił się. Trzeba pamiętać, że lot odbywał się nad gęstym lasem tropikalnym bez punktów orientacyjnych, przy dużej wilgotności powietrza strefy podzwrotnikowej, gdzie mogą występować mgły i koszmarne ulewne deszcze tropikalne. 25 października 1941 roku, gdy zabrakło paliwa, samolot spadł i rozbił się koło wioski Gbongbo na południe od Oshogbo (Nigeria). Dziadek został pochowany na cmentarzu wojskowym w Oshogbo, grób nr 3. Jak zginął, miał 38 lat. Mój ojciec tylko dwa razy w życiu miał okazję odwiedzić grób swojego taty. Jego brat, a mój stryj – nigdy. Ja również grobu dziadka nigdy nie miałam okazji odwiedzić.

Dziadek został pośmiertnie odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, wyróżnieniem ustanowionym na mocy dekretu Prezydenta RP na uchodźstwie w 1942 roku za czyny męstwa i odwagi, dokonane nie bezpośrednio w walce z nieprzyjacielem oraz zasługi położone względem Państwa lub jego obywateli w warunkach szczególnego niebezpieczeństwa.

Pozostałe źródła: O. Cumft, H.K. Kujawa, Księga lotników polskich, poległych, zmarłych i zaginionych 1939-1946, Wydawnictwa Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1989, ISBN 83-11-07329-5, a także: wprawo.pl (o dziadku), o Takoradi Route: Sage Journals, blog RCAF No. 403 Squadron, www.raf.mod.uk, o Krzyżu zasługi z Mieczami z Wikipedii, plus oczywiście archiwum rodzinne i pamięć rodziny.

***

Jakże ogromną przyjemność sprawiło mi zamieszczenie informacji nie tylko o mnie, jako projektantce medalu, ale również o historii mojego dziadka w ULOTCE informacyjnej towarzyszącej medalowi Douglas Bader Foundation Supermarine Spitfire. Duma mnie rozpiera, bo dzięki tej ulotce w świat poszła historia nikomu nieznanego polskiego pilota:

***

Projekt 2: Moneta Royal British Legion Remembrance Masterpiece Poppy 2022

Ale to nie koniec całej tej historii. Dla Westminster Collection miałam przyjemność zaprojektować również rewers srebrnej monety Royal British Legion Masterpiece Poppy. Westminster Collection co roku, z okazji Remembrance Day – Dnia Pamięci (obchodzonego 11 listopada w krajach Wspólnoty Narodów i we Francji ku czci poległym nie tylko w I Wojnie Światowej, ale również w innych wojnach), wydaje monety ze słynnym symbolicznym makiem. Na jesieni 2022 roku ukazała się moneta upamiętniająca 40. rocznicę wojny o Falklandy-Malwiny. Nominał 10 funtów, 5 uncji czystego srebra, średnica 65 mm. To bardzo duża moneta klasy premium. I miałam w tym projekcie swój udział. Dziadek również.

Rewers monety przedstawia 40 maków: 39 małych kwiatów okala duży centralny mak. Liczba 40 symbolizuje 40. rocznicę wybuchu konfliktu między Wielką Brytanią a Argentyną. W tle monety jest mapa wysp. Wokół napis: „REMEMBERING THE FALLEN” [pamiętając o poległych] i ”LEST WE FORGET” [byśmy nie zapomnieli]. 350 egzemplarzy monety zostało pokolorowanych ręcznie przez Adama Taylora. Zatem każda z wybitych monet to w pewnym sensie unikat. Ja miałam okazję mieć w ręku tzw. sample, czyli próbki techniczne jeszcze przed ostateczną koloryzacją.

Więcej o monecie na blogu Westminster Collection tu.

Monecie RBL Masterpiece Poppy 2022, podobnie jak w przypadku medalu Spitfire, towarzyszy BOOKLET. A w środku taaaa….dam! Znowu ja z dziadkiem (1’53” filmu). I oprócz historii dziadka – tym razem zamieszczono również jego zdjęcie! Niesamowite jest to, że osoba (na przykład weteran wojny o Falklandy-Malwiny jak tu na tym filmie), która otrzyma taki egzemplarz ekskluzywnej monety będzie czytał o naszym rodzinnym wielkim bohaterze.

***

Obydwa projekty, zarówno medal DB Supermarine Spitfire, jak i monetę RBL Masterpiece Poppy dedykuję kapitanowi Feliksowi Kuleszy, mojemu dziadkowi, którego nigdy nie znałam.

***

***

Półmetek serii

Powstało już sześć z zaplanowanych dwunastu monet. Po Lwie Nemejskim, na rewersie którego dorzucone w ostatniej chwili złocenie zmieniło kompletnie charakter całej serii (pisałam o tym tu), kolejne monety projektowałam już tak, żeby obszar pozłocony był plastycznie i ikonograficznie uzasadniony. Uszlachetnienie monety nie może przytłaczać, ani psuć jej wizerunku. Ma ją… uszlachetniać.

Największym wyzwaniem projektowym tej pierwszej części serii okazały się Stajnie Augiasza i to nie dlatego, że nie miałam pomysłu na kompozycję. Wręcz odwrotnie. Pomysł na kompozycję miałam. Problem był… w złoceniu.

W Hydrze Lernejskiej, Łani Kerynejskiej, Dziku Erymantejskim i w Ptakach Stymfalijskich wszystko było oczywiste: złocimy trzy (z pierwszego planu) niewielkie głowy hydry, rogi łani (choć łania w sumie nie powinna mieć poroża, bo to samica jelenia lub daniela! ale mit, to mit…), kły (szable i fajki) dzika, a w Ptakach – śmiercionośne pióra. Ale co można pozłocić w scenie ze stajni Augiasza? No przecież nie płynące w wodzie końskie odchody! 😉 Wątpię nawet, by emitent się na to zgodził. Na projekcie są oczywiście, jak to w stajni Augiasza – zarówno byki, jak i koń. Koń nie ma uprzęży, ani uzdy (skoro zwierzęta miały móc uciekać swobodnie, to musiały być niczym nieskrępowane) – niespecjalnie więc co można mu pozłocić. Rogi byka też odpadają, bo siódmą monetą w serii ma być Byk Kreteński i zaplanowałam, że tam właśnie rogi będą złote. Nie ma mowy o powielaniu motywu. Z kolei pozłocona woda wyglądałaby, jak wielka plackowata i bezkształtna masa. No więc co? No chyba tylko jakiś motyw architektoniczny w rękach Herkulesa, który nie przytłaczałby optycznie kompozycji, a jednocześnie miałby odpowiednią dla wysiłku herosa masę. Nie mogło to być żadne lekkie piórko, ani delikatny przedmiot, bo scena musiała oddawać trud „udrażniania” stajni. Padło na kolumnę i to dorycką, choć na początku planowałam zwykły blok marmuru. Kolumna nie wygląda ani na zbyt masywną, ani na zbyt filigranową. Zobaczcie sami poniżej.

Hydra Lernejska

Niue 2019.

Łania Kerynejska

Niue 2020.

Dzik Erymantejski

Niue 2021.

Stajnie Augiasza

Niue 2021.

Ptaki Stymfalijskie

Niue 2022.

Pierwsze sześć monet serii na awersie ma wizerunek królowej Elżbiety II. Następne sześć, ze względu na śmierć monarchini w 2022 roku, będzie miało zmieniony awers.

***

Ares i Mars, 5 dolarów, 2 oz, średnica 45 mm, oksyda, wysoki relief, uszlachetnienie: żywica, emitent: Niue 2021, zamawiający i producent: Mennica Polska.

***

Piąta moneta w serii po Aresie, Posejdonie, Hefajstosie i Apollu.

Na rewersie: Zeus, pan grzmotów, błyskawic i burzy lecący w chmurach. W tle, nad Zeusem, jego siedziba na górze Olimp. Z chmur wyłania się egida — tarcza Zeusa i Ateny wykuta przez Hefajstosa, wykonania ze skóry kozy Amaltei i z głową Meduzy umieszczoną przez Atenę. Po prawej stronie pikujący orzeł — król przestworzy, atrybut Zeusa.

***

To trzecia moneta w serii po Perunie i Świętowicie.

Nie ma właściwie żadnego dawnego pierwowzoru Strzyboga, którym mogłabym się inspirować. To po prostu słowiański bóg wiatru. A zatem kompozycja monety zbudowana została na ruchu powietrza wokół sylwetki boga dmuchającego w róg. Strzybóg miał być również podobno bogiem wody i wojny: na pierwszym planie, wśród wysokich — spowodowanych wiatrem — fal, kołyszą się trzy statki wojów słowiańskich. A na ich żaglach symbole wszystkich trzech bogów przedstawionych w tej serii monet. Od lewej symbole ze wstawek: Peruna, Strzyboga i Świętowita.

Pierwotny szkic zakładał, że Strzybóg będzie dął w nienaturalnie duży róg. Ostatecznie jego wielkość została skorygowana tak (niebieskie linie na środkowym szkicu poniżej), by otworzyć przestrzeń wokół głównej postaci. Na czerwono zaznaczyłam dynamikę linii kompozycyjnych imitujących ruch wiatru. Nawet fałdy koszuli układają się zgodnie z tym ruchem wirowym.

Z czterech żywiołów, trzy z nich (woda, ziemia i powietrze) ukazane zostały na monecie. Każde z nich ulega wiatrowi. Morze jest pełne wzburzonych fal. Wiatr zrywa liście, a drzewa uginają się pod jego podmuchami. Orzeł szybuje zgodnie z ruchami powietrza. Ogień w sumie też rozprzestrzenia się dzięki wiatrom, ale najzwyczajniej w świecie nie zamieściłam go w kompozycji.

Stylistyka koszuli i ornament na rogu nawiązuje do ukraińskiej ornamentyki ludowej.

Awers do tej monety jest taki sam, jak na dwóch poprzednich monetach w tej serii. Więcej o nim tu.

***