***

Półmetek serii

Powstało już sześć z zaplanowanych dwunastu monet. Po Lwie Nemejskim, na rewersie którego dorzucone w ostatniej chwili złocenie zmieniło kompletnie charakter całej serii (pisałam o tym tu), kolejne monety projektowałam już tak, żeby obszar pozłocony był plastycznie i ikonograficznie uzasadniony. Uszlachetnienie monety nie może przytłaczać, ani psuć jej wizerunku. Ma ją… uszlachetniać.

Największym wyzwaniem projektowym tej pierwszej części serii okazały się Stajnie Augiasza i to nie dlatego, że nie miałam pomysłu na kompozycję. Wręcz odwrotnie. Pomysł na kompozycję miałam. Problem był… w złoceniu.

W Hydrze Lernejskiej, Łani Kerynejskiej, Dziku Erymantejskim i w Ptakach Stymfalijskich wszystko było oczywiste: złocimy trzy (z pierwszego planu) niewielkie głowy hydry, rogi łani (choć łania w sumie nie powinna mieć poroża, bo to samica jelenia lub daniela! ale mit, to mit…), kły (szable i fajki) dzika, a w Ptakach – śmiercionośne pióra. Ale co można pozłocić w scenie ze stajni Augiasza? No przecież nie płynące w wodzie końskie odchody! 😉 Wątpię nawet, by emitent się na to zgodził. Na projekcie są oczywiście, jak to w stajni Augiasza – zarówno byki, jak i koń. Koń nie ma uprzęży, ani uzdy (skoro zwierzęta miały móc uciekać swobodnie, to musiały być niczym nieskrępowane) – niespecjalnie więc co można mu pozłocić. Rogi byka też odpadają, bo siódmą monetą w serii ma być Byk Kreteński i zaplanowałam, że tam właśnie rogi będą złote. Nie ma mowy o powielaniu motywu. Z kolei pozłocona woda wyglądałaby, jak wielka plackowata i bezkształtna masa. No więc co? No chyba tylko jakiś motyw architektoniczny w rękach Herkulesa, który nie przytłaczałby optycznie kompozycji, a jednocześnie miałby odpowiednią dla wysiłku herosa masę. Nie mogło to być żadne lekkie piórko, ani delikatny przedmiot, bo scena musiała oddawać trud „udrażniania” stajni. Padło na kolumnę i to dorycką, choć na początku planowałam zwykły blok marmuru. Kolumna nie wygląda ani na zbyt masywną, ani na zbyt filigranową. Zobaczcie sami poniżej.

Hydra Lernejska

Niue 2019.

Łania Kerynejska

Niue 2020.

Dzik Erymantejski

Niue 2021.

Stajnie Augiasza

Niue 2021.

Ptaki Stymfalijskie

Niue 2022.

Pierwsze sześć monet serii na awersie ma wizerunek królowej Elżbiety II. Następne sześć, ze względu na śmierć monarchini w 2022 roku, będzie miało zmieniony awers.

***

Myślę, że wszyscy znają mit o Prometeuszu, więc tym razem skupię się raczej na omówieniu samej kompozycji. W porównaniu do dość statycznych kompozycji klasycznych nawet i współczesnych monet, wolę w swoich projektach zaskakiwać niestandardowymi rozwiązaniami. Takimi są ostre skróty perspektywiczne zaczerpnięte rodem ze sztuki komiksu. Pomysł na dłoń w skrócie perspektywicznym i na pierwszym planie pojawił się po raz pierwszy w odrzuconym szkicu rewersu Kronosa. Tamże krwiożerczy i okrutny tytan trzyma w jednej ręce małe dziecko i wyciąga rękę po następne. Wyciągnięta do przodu ręka miała być w najwyższym reliefie i miała zdominować kompozycję. Ponieważ ten projekt opadł, nic nie stało na przeszkodzie, by pomysł wykorzystać w Prometeuszu, zwłaszcza, że tym sposobem rozłożone ręce cierpiącego boga zmieściły się bez problemu w kadrze okrągłej monety.

Dość podobny zabieg zastosowałam w pierwszej monecie z serii dwuncjowych monet „Wiedźmin” — „Ostatnie życzenie”. Tamże obie ręce Geralta są na pierwszym planie i obie w najwyższym reliefie.
Nie obeszło się również bez kopii bardziej lub mniej udanych mojego pomysłu innych projektantów monet. No cóż, również i w dawnych czasach krążyły po świecie wzorniki dla kamieniarzy, snycerzy czy malarzy… 🙂

Na szkicu rewersu jest sęp, a nie — jak w ostatecznej wersji projektu — orzeł. Są dwie wersje mitu o Prometeuszu. Według jednej to sęp, a według drugiej to właśnie orzeł Ethon (wielki orzeł kaukaski) codziennie o wschodzie Słońca wydziobywał Prometeuszowi wątrobę. Zdecydowałam się ostatecznie na orła, ze względu na jego popularność w malowanych i rzeźbionych dziełach sztuki zachodnioeuropejskiej.

***

Obejrzyj Aresa, Posejdona i Hefajstosa w tej samej serii.

***

Apollo to bóstwo greckie o przewrotnej ikonografii. Bóg piękna, muzyki, patron sztuk i poezji, ale jednocześnie śmierci i zarazy. Zarówno lira, jak i łuk wraz ze strzałami są jego atrybutami. Zwodniczy blond piękniś o niebieskich oczach.

Apollo zakochał się w Dafne, ale gdy ta odrzuciła jego zaloty, ścigał ją, aż opadła z sił. Dafne poprosiła o pomoc swojego ojca, boga rzeki. W akcie rozpaczy Penejos zamienił córkę w krzew wawrzynu. A ja bardzo lubię płatać figle ikonograficzne. Na moim projekcie scena, gdy Dafne wpada w objęcia całuśnego Apolla i zaczyna zamieniać się w wawrzyn, ma swoje ukryte dno. Niedoszli kochankowie zamierają w charakterystycznej pozycji tanga argentyńskiego. W tle wściekły ojciec…

Między stopami Apolla widać małą jaszczurkę. To aluzja do słynnej rzeźby ateńskiego artysty Praksytelesa pt. „Apollo Sauroktonos” (tłum. Apollo zabijający jaszczurkę). Praksyteles ukazał Apolla, w mało klasycznej, jak na grecki kanon pozie, patrzącego na wspinającą się po pniu drzewa jaszczurkę. Jaszczurka miała podobno być symbolem sił chaosu.

***

Ot mięśniak… i tyle. Z wręcz przerysowaną anatomią. Zależało mi, by pokazać przeciążenie Atlasa przez niezgrabność sylwetki i chwiejną równowagę. Jakby zaraz miał zwalić sobie cały nieboskłon na głowę. Prawie jak siłacz, który źle uchwycił ciężar i za chwilę ten ciężar go przygniecie.

Atlas miał wiele córek, w tym i Plejady. Siedem sióstr: Alkione, Elektra, Kelajno, Maja, Merope, Sterope, Tajgete (których imiona zapisane po grecku widnieją na monecie) — z rozpaczy, że ich ojciec został skazany przez Zeusa na dźwiganie sklepienia niebieskiego — popełniło samobójstwo. By jakoś im to wynagrodzić, dobroduszny Zeus przemienił je w gwiazdy. Gromada Plejad znajduje się w gwiazdozbiorze Byka. Swoim układem przypomina Wielki Wóz. Gromada Plejad, w sąsiedztwie wyraźnie zaznaczonych gwiazdozbiorów Byka, Woźnicy oraz Perseusza widnieje nad prawym ramieniem Atlasa.

Plejady bawią się gwiazdami, jakby grały w piłkę. Nie są ubrane w stroje greckie – przypominają trochę stroje romantyczne, trochę te z lat 20-tych. Ta eklektyczna mieszanka to zabieg celowy, by nie trzymać się drętwo reguł…

***

Kronos, niestety czasem mylony z Chronosem (personifikacją czasu), był bogiem rolnictwa i strażnikiem zbiorów. Jego atrybutem był sierp lub kosa. Kronos był synem Gai i Uranosa — personifikacji Ziemi i Nieba. Gaia i Uranos byli rodzicami dwunastu Tytanów, ale również dziwacznych gigantów: Hekatonchejrów (Sturęcznych) i Cyklopów. Ze strachu przed mocą swoich zdeformowanych dzieci, Uranos ukrył je w ciele swojej żony, skazując ją tym samym na wielki ból. W akcie zemsty, żona Uranosa — Gaja, dała najmłodszemu ze swoich synów — Kronosowi — sierp, by ten wykastrował własnego ojca i strącił go z piedestału. Okaleczony i wściekły Uranos przepowiedział własnemu synowi, że jego przeznaczeniem będzie również pokonanie go przez własnego potomka. Od tej pory, bojąc się wyroczni ojca, Kronos połykał wszystkie swoje dzieci, gdy tylko się narodziły. Reja, mądra żona Kronosa, zdołała jednak uratować przed krwiożerczym mężem nowonarodzonego Zeusa. Dała mężowi do połknięcia kamień zawinięty w pieluszkę. Gdy Zeus dorósł, wypuścił swoje rodzeństwo z wnętrzności Kronosa. Wyrocznia się spełniła. A wraz ze swoimi braćmi i siostrami, Zeus wtrącił Kronosa i innych tytanów do Tartaru.
Na monecie: cięcie kiści winogron to nie tylko symbol zbierania plonów, ale również aluzja do kastracji ojca sierpem danym Kronosowi przez matkę.

edit: pierwsze 6 monet serii tu.

***

W tym projekcie chciałam trochę pobawić się anatomią. Wszak Herkules to mięśniak, który poradził sobie ze słynnymi 12 pracami zleconymi przez króla Myken, Eurysteusza. Pierwszą jego pracą miało być zabicie lwa z Nemei i oskórowanie go. Lew ów miał skórę, której nie mogło przebić żadne ostrze. Herkulesowi nie udało się pokonać go ani strzałami, mieczem czy maczugą. Jak go więc zabił? Cała nowożytna sztuka europejska maluje lub rzeźbi Herkulesa duszącego lub rozrywającego paszczę lwa gołymi rękoma. Wariant drugi wydał mi się bardziej dramatyczny. A zatem na rewersie narysowałam Herkulesa, który rozrywa paszczę mitologicznego zwierza.

Pierwotnie projekt nie zakładał żadnego złocenia. Ku mojemu ubolewaniu i niestety już po wybiciu monety, zdecydowano o pozłoceniu jakiegoś elementu. Ponieważ nie nadawała się do tego maczuga schowana za nogą Herkulesa, padło na głowę lwa. Złocenie grzywy bardzo spłyciło relief i na wybitej monecie złoty „placek” zaburzył czytelność całej sceny. Szkoda.

Awers: na pierścieniu wokół krawędzi medaliony z 12 pracami Herkulesa. Pozłocona scena z pierwszą pracą.

O tej monecie:

„(…) this is an early look, but we’re reassured by the mints track record of issuing sketches and renders at this stage, which then go on to be realised as quite superb physical coins.” AgAuNews

„Since then, we’ve recieved the CGI renders that the Mint of Poland puts out for its premium issues and we can see the potential of this one much more clearly now.” AgAuNews

***

Druga moneta, po Aresie w serii „Bogowie”. I moja ulubiona w tej serii.

Bóg mórz i oceanów sunie na falach niczym surfer na desce. W klasycznym ujęciu płynąłby na rydwanie zaprzężonym w Hippokampy (konie morskie). Tutaj jednak to nie Hippokampy ciągną Posejdona, tylko on ciągnie je za sobą. Taki mój mały przekorny myk… Tuż przy trójzębie, ze wzburzonych fal, wyłania się Tryton (pół człowiek, pół ryba) grający na wielkiej muszli.

O tej monecie:

„Last years outstanding Ares God of War silver coin followed by equally stunning Poseidon”.
„Ares: God of War from Numiartis and the Mint of Poland joined the market to much applause early last year. Early renders hinted at something special, but we were hugely impressed by the finished article and so were collectors. We all know the jokes about the ‘difficult second album’, but following a hit coin is never easy. We’re stoked to see that this years issue is very much the equal of Ares.” AgAuNews

„Best coin in the world? „Poseidon” – Ultra High Relief, Gold Gilded „Gods” series II” Backyard Bullion YouTube

***

Na rewersie scena z Iliady Homera: Achilles zabija Hektora pod murami Troi. Wstawka z hematytu na tarczy umierającego Hektora nie jest tu przypadkiem. Hematyt zwany jest kamieniem wojowników. Jego nazwa pochodzi z języka greckiego: αἷμα [haima] oznacza „krew”, a haimatites — „krwisty”. To pospolity minerał, tlenek żelaza, który po sproszkowaniu przybiera barwę czerwoną. W starożytnym Babilonie hematyt był amuletem noszonym przez wojowników podczas wojen.

Kompozycja monety (dwie walczące postacie ujęte prawie z profilu) subtelnie nawiązuje do czerwonofigurowych i czarnofigurowych waz greckich. Pierwotnie myślałam nawet o kolorystyce czerwono-czarnej (rodowanie, black proof versus czerwone złoto lub platerowanie miedzią) wszystkich rewersów w tej serii.

Recenzja monety:

„We always cheer up when we hear Numiartis have something new coming out, mainly because you’re almost guaranteed to get something special. With such quality releases as the Minotaur, Ares, (…) and recently, the superb Poseidon, they have a standard of output matched by few others, no doubt aided by choosing to work with some of the best in the industry like CIT and the Mint of Poland.” AgAuNews

„Spartakus. Bunt Niewolników”, seria „Wielcy Dowódcy” (Great Commanders), 5 dolarów, 2 oz, średnica 45 mm, ultrawysoki relief (3 mm), selektywne platerowanie czerwonym złotem, emitent: Niue 2017, zamawiający: Mennica Gdańska, producent Mennica Polska.

***

Prapremiera monety miała miejsce na targach w Berlinie (World Money Fair) 2-4 lutego 2018 r.

Spartakus to słynny przywódca największego powstania niewolników w starożytnym Rzymie. Rewers monety przedstawia dynamiczną scenę ze Spartakusem siedzącym na wspiętym koniu i atakującym rzymskich legionistów. Największym wyzwaniem było narysowanie, zgodnego z historią, uzbrojenia gladiatorów i rzymskich żołnierzy.

Rysując Spartakusa i wiedząc, że to pierwszy projekt w serii, pomyślałam sobie, że można by było (mając w głowie kolejne tematy) stworzyć efekt osi czasu. Pierwsza moneta w serii „Wielkich Dowódców” powinna pokazywać moment, kiedy obie strony jeszcze ze sobą nie walczą. Starcie nastąpi za chwilę. Kolejna moneta powinna pokazywać moment zderzenia mas wojowników ze sobą (patrz: Leonidas). Trzecia moneta powinna ukazać moment po starciu, kiedy już walczący się ze sobą przemieszali. Aż trudno myśleć, jak powinna wyglądać moneta czwarta…

Na awersie: mapa powstania Spartakusa wraz z miejscami ważniejszych bitew.

O tej monecie:

„There are some rose-gold highlights (…), but in other respects the success of this coin rests exactly where it should – on the design.
(…) Apart from the name ‘SPARTACUS’, the coin is free of intrusion.
(…) The obverse is particularly noteworthy and follows this mints trend of not just filling this face with the obligatory effigy of Queen Elizabeth II (…), but of incorporating it into a custom design. This one is superb, depicting the route taken by Spartacus on his Italian package holiday covering all the best slaughtering resorts. A very impressive and imaginative use of space normally filled with little consideration to the reverse face.”
AgAuNews

Mennica Gdańska YouTube

***

Rewers inspirowany był słynnym obrazem „Jowisz i Tetyda” francuskiego malarza neoklasycznego Jean-Auguste-Dominique Ingres’a. Na rewersie nie ma jednak, jak na obrazie, klęczącej u stóp Jowisza nereidy. Z lewej strony mojej kompozycji (po prawej stronie antycznego ojca bogów) wyłania się sylwetka Wiktorii, bogini zwycięstwa, symbolu potęgi Imperium Romanum, ale przewrotnie, w ujęciu ze znanej greckiej, a nie rzymskiej rzeźby — tu zrekonstruowanej przeze mnie — Nike z Samotraki.  Tym samym cała scena staje się aluzją do słynnej greckiej rzeźby, jednego z siedmiu cudów świata starożytnego — posągu Zeusa w Olimpii autorstwa Fidiasza. Przedstawiała monumentalnego Zeusa trzymającego w prawej ręce miniaturową sylwetkę Nike.

Awers: rzymska świątynia Jowisza wg XIX-wiecznej ryciny. W tle wzór z pergamońskiej mozaiki z III w. n.e.

O tej monecie:

Mennica Gdańska / YouTube
„It’s clear that Jupiter has the potential to be a fine coin. We’re not expecting the relief to be quite as detailed and intricate as shown here.” AgAuNews