***

To trzecia moneta w serii po Perunie i Świętowicie.

Nie ma właściwie żadnego dawnego pierwowzoru Strzyboga, którym mogłabym się inspirować. To po prostu słowiański bóg wiatru. A zatem kompozycja monety zbudowana została na ruchu powietrza wokół sylwetki boga dmuchającego w róg. Strzybóg miał być również podobno bogiem wody i wojny: na pierwszym planie, wśród wysokich — spowodowanych wiatrem — fal, kołyszą się trzy statki wojów słowiańskich. A na ich żaglach symbole wszystkich trzech bogów przedstawionych w tej serii monet. Od lewej symbole ze wstawek: Peruna, Strzyboga i Świętowita.

Pierwotny szkic zakładał, że Strzybóg będzie dął w nienaturalnie duży róg. Ostatecznie jego wielkość została skorygowana tak (niebieskie linie na środkowym szkicu poniżej), by otworzyć przestrzeń wokół głównej postaci. Na czerwono zaznaczyłam dynamikę linii kompozycyjnych imitujących ruch wiatru. Nawet fałdy koszuli układają się zgodnie z tym ruchem wirowym.

Z czterech żywiołów, trzy z nich (woda, ziemia i powietrze) ukazane zostały na monecie. Każde z nich ulega wiatrowi. Morze jest pełne wzburzonych fal. Wiatr zrywa liście, a drzewa uginają się pod jego podmuchami. Orzeł szybuje zgodnie z ruchami powietrza. Ogień w sumie też rozprzestrzenia się dzięki wiatrom, ale najzwyczajniej w świecie nie zamieściłam go w kompozycji.

Stylistyka koszuli i ornament na rogu nawiązuje do ukraińskiej ornamentyki ludowej.

Awers do tej monety jest taki sam, jak na dwóch poprzednich monetach w tej serii. Więcej o nim tu.

***

Świętowit („święty pan”), mylnie nazwany przez Joachima Lelewela Światowidem („patrzącym na cztery strony świata”) to główne bóstwo Słowian połabskich. Niektórzy badacze utożsamiają go z Perunem (patrz: pierwsza moneta w tej serii). Jednak Perun, aż do czasów Włodzimierza I Wielkiego, który wzniósł pierwsze posągi gromowładnego, był bogiem bezpostaciowym. Świętowit zaś, jak podaje w Gesta Danorum duński kronikarz Saxo Gramatyk, miał w świątyni w Arkonie postać człowieka o czterech twarzach. Projekt rewersu przedstawia zatem postać ni to rzeczywistą, ni to ciosaną ostro w drewnie. Ni to bóg, ni to posąg z drewna…
Atrybutami Świętowita były:
— róg napełniany przez kapłana podczas świąt miodem — wróżba miała wskazać obfitość plonów;
— miecz (na projekcie monety ozdobiony słowiańskim ornamentem);
— biały koń, który wróżył przed bitwą zwycięstwo lub klęskę, w zależności od tego czy ruszał do galopu z nogi prawej czy lewej.

Za postacią czy figurą Świętowita, po prawej stronie wojownik na koniu: ogienny (ognisty) biały koń rusza z prawego kopyta. Po lewej stronie rewersu scena zapożyczona i lekko przerobiona (u mnie m.in. na pierwszym planie słowiański woj w hełmie i kolczudze, a nie postać w zwierzęcej skórze) z obrazu Józefa Ryszkiewicza Wróżba przed bitwą.

Pojawił się też problem ze wstawką. O ile w monecie Perun znak wyryty laserem w drewnie był rzeczywiście symbolem Peruna używanym przez plemiona Słowian, o tyle w przypadku Świętowita na monecie nie mogło się pojawić nic co by przypominało źle kojarzącą się swastykę, a tak naprawdę dawny, znany z wielu kultur, znak solarny. Dlatego też na potrzeby tej monety narysowałam cztery przenikające się płatki, symbolizujące twarze patrzące na cztery strony świata.

Awers w tej serii jest wspólny dla wszystkich monet.

Jest też trzecia moneta w tej serii: Strzybóg.

***

Gromowładny Perun prawdopodobnie był dla Słowian, jak Zeus lub Jowisz dla starożytnych Greków i Rzymian. Był najwyższym bogiem w mitologii słowiańskiej, władcą niebios, burz, piorunów i błyskawic. Zamieszkiwał lasy dębowe. Pierwotnie nie stawiono mu posągów. Pojawiły się one dopiero za czasów Włodzimierza Wielkiego na Rusi Kijowskiej.

Niektórzy naukowcy sugerują analogie Peruna z germańskim czy też nordyckim Thorem, które to „zapożyczenia” miały być skutkiem pojawienia się na Rusi (tereny obecnej Ukrainy i Rosji) Waregów (skandynawskich wikingów). A skoro germańskie wpływy, to zarówno na rewersie pod stopami gromowładcy, jak i na awersie pod wielkim dębem, pojawił się ornament nie typowo wschodniosłowiański, jakby można było się spodziewać po znalezionych miejscach kultu, a bardziej przypominający wzornictwo… celtyckie (sic!). Dlaczego celtycki, a nie germański? Germanów zresztą notorycznie myli się z Celtami, a Celtów z Germanami…

W zasadzie wszystko się wymieszało w okresie wielkiej wędrówki ludów. Germanie z Jutlandii lub Skanii wyparli Celtów z terenów dzisiejszych Niemiec, ale kultura celtycka wywarła ogromny wpływ na owe nowo przybyłe plemiona germańskie. Jednocześnie ślady kultury celtyckiej odnajduje się nie tylko na terenie dzisiejszych Niemiec, ale również w słowiańskiej Europie Środkowej, w tym na terenie dzisiejszej Polski, a nawet podobno dalej: w dorzeczu Dniepru i na Krymie. A do tego jeszcze ci wikingowie na Rusi… No więc ornament jest plecionkowy.

Atrybutami Peruna, boga niebios są: pioruny, strzały (jak pioruny), dąb (symbol siły, długowieczności), słowiański topór, orzeł — król przestworzy. Obok wilk szczerzy kły. Symbolizuje on Welesa (Wołosa), boga słowiańskich zaświatów. Weles to przeciwieństwo Peruna. Perun walczył z Welesem i go pokonał – stąd też na niektórych przedstawieniach u stóp Peruna leży wilk lub wilki. Czasem Perun nosi skórę wilka — to trofeum, pamiątka po pokonanym Welesie. Dwa potulne wilki mogą być też symbolem Dziewanny, córki Peruna, ujarzmionej przez ojca za pychę i próbę przejęcia władzy. Dziewanna — podobnie jak grecka Artemida lub rzymska Diana — to Wielka Łowczyni polująca w lasach na dziką zwierzynę w towarzystwie dwóch wściekłych wilków.

Na rewersie napis „Perun” stylistycznie miał przypominać proste pismo runiczne.

Wstawka wykonana została z dębu, a wzór — słowiański symbol Peruna — wypalony został laserem.

Na awersie: orzeł i wielkie drzewo dębu (dwa symbole Peruna) oraz wilk i niedźwiedź (dwa symbole pokonanego przez Peruna Welesa). Awers początkowo miał przedstawiać wyłącznie atrybuty Peruna. Ponieważ zarówno orzeł, wilk i niedźwiedź to również królowie puszczy pierwotnej i lasów oraz ogólne symbole władzy, siły, męstwa, ikonografia projektu okazała się dość uniwersalna i mogła pasować do innych słowiańskich tematów. A i dąb to święte drzewo Słowian. Ostatecznie projekt awersu Peruna został wykorzystany w następnych monetach w tej serii.